Ibadah Haji

Panduan Ringkas Tatacara Mengerjakan Haji

1. Pengenalan Haji

Haji ialah rukun Islam kelima yang wajib dilaksanakan oleh setiap Muslim yang berkemampuan, sekali seumur hidup. Ia dilakukan di Mekah pada bulan Zulhijjah dengan tertib dan syarat tertentu.

2. Rukun Haji (Wajib Dilaksanakan)

1. Niat ihram : Berniat haji di miqat dengan memakai pakaian ihram.
2. Wukuf di Arafah : Berada di Padang Arafah pada 9 Zulhijjah selepas tergelincir matahari hingga terbit fajar 10 Zulhijjah.
3. Tawaf Ifadah : Mengelilingi Kaabah sebanyak tujuh kali selepas wukuf.
4. Sa’i : Berulang-alik antara Bukit Safa dan Marwah sebanyak tujuh kali.
5. Bercukur (Tahallul) : Mencukur atau memendekkan rambut.
6. Tertib : Melakukan rukun mengikut urutan yang ditetapkan.

3. Wajib Haji (Jika Ditinggal, Perlu Dam)

1. Berniat ihram di miqat yang ditetapkan.
2. Bermalam (mabit) di Muzdalifah selepas wukuf.
3. Melontar jamrah (Jamrah Aqabah & tiga jamrah pada hari Tasyriq).
4. Bermalam (mabit) di Mina pada malam-malam Tasyriq.
5. Menjaga larangan ihram.
6. Tawaf Wada’ (selamat tinggal) sebelum meninggalkan Mekah.

4. Urutan Pelaksanaan Haji (Panduan Lengkap Ringkas)

Hari 8 Zulhijjah – Hari Tarwiyah

1. Berniat Ihram Haji
   • Berniat di miqat atau di tempat penginapan di Mekah dengan lafaz niat haji.
   • Setelah niat, dilarang melakukan perkara yang ditegah semasa ihram.
   • Disunatkan mandi, berwangi-wangian (sebelum niat), dan memakai pakaian ihram.
   • Nota: Larangan Semasa Ihram
     • Memakai pakaian berjahit (lelaki).
     • Menutup kepala (lelaki) atau muka dan tangan (wanita).
     • Memotong kuku atau rambut.
     • Menggunakan wangi-wangian.
     • Berburu atau membunuh binatang.
     • Bernikah atau menjadi wali.
     • Melakukan hubungan suami isteri.
2. Bergerak ke Mina
   • Jemaah bertolak ke Mina selepas Subuh atau pagi hari.
   • Tiba di Mina dan menunaikan solat Zuhur, Asar, Maghrib, Isyak, dan Subuh (9 Zulhijjah) di sana.
   • Setiap solat (kecuali Maghrib) dilakukan secara qasar (2 rakaat), tanpa jamak.
   • Bermalam di Mina dengan banyakkan zikir, doa, dan takbir.

Hari 9 Zulhijjah – Hari Wukuf di Arafah

1. Berangkat ke Arafah
   • Selepas Subuh, bertolak ke Padang Arafah.
   • Di Arafah, jemaah mendengar khutbah dan menunaikan solat Zuhur dan Asar secara jamak taqdim (dua-dua rakaat).
2. Wukuf di Arafah
   • Bermula dari tergelincir matahari hingga terbenamnya matahari.
   • Inilah kemuncak ibadah haji — sesiapa yang tidak sempat wukuf, hajinya tidak sah.
   • Digalakkan banyak berdoa, beristighfar, membaca talbiyah, dan memohon keampunan.
3. Bertolak ke Muzdalifah
   • Selepas matahari terbenam, bergerak ke Muzdalifah dengan tenang sambil bertalbiyah.
   • Di Muzdalifah, jemaah menunaikan solat Maghrib dan Isyak secara jamak ta’khir.
   • Bermalam di sana (mabit) dan mengutip batu kecil untuk melontar jamrah (sebanyak 49 atau 70 biji).

Hari 10 Zulhijjah – Hari Nahr (Korban & Tahallul)

1. Melontar Jamrah Aqabah
   • Setelah Subuh di Muzdalifah, jemaah bergerak ke Mina.
   • Melontar 7 anak batu ke Jamrah Aqabah sambil bertakbir setiap lontaran:
     “Allahu Akbar.”
2. Menyembelih Dam (bagi yang wajib)
   • Bagi jemaah yang mengerjakan Haji Tamattu’ atau Qiran, perlu menyembelih seekor kambing (atau kongsi unta/lembu).
3. Tahallul Awal
   • Mencukur atau memendekkan rambut.
   • Selepas tahallul awal, jemaah boleh menanggalkan pakaian ihram dan diharuskan semua perkara kecuali hubungan suami isteri.
4. Tawaf Ifadah dan Sa’i
   • Dilakukan di Masjidil Haram selepas kembali ke Mekah.
   • Tawaf Ifadah (mengelilingi Kaabah 7 kali) dan Sa’i (antara Safa dan Marwah 7 kali).
   • Selesai kedua-duanya, jemaah mencapai Tahallul Thani — semua larangan ihram kini diangkat.

Hari 11–13 Zulhijjah – Hari Tasyriq

1. Bermalam di Mina
   • Wajib bermalam sekurang-kurangnya dua malam (malam 11 & 12 Zulhijjah).
   • Disunatkan tiga malam (tambah malam 13 Zulhijjah).
2. Melontar Tiga Jamrah
   • Dilakukan selepas gelincir matahari setiap hari:
     • Jamrah Ula (Kecil)
     • Jamrah Wusta (Pertengahan)
     • Jamrah Aqabah (Besar)
   • Setiap jamrah dilontar 7 kali sambil bertakbir setiap lontaran.
   • Selepas Jamrah Ula dan Wusta, disunatkan berdoa menghadap kiblat.
3. Nafar Awal & Nafar Thani
   • Nafar Awal: Boleh meninggalkan Mina selepas melontar pada 12 Zulhijjah sebelum Maghrib.
   • Nafar Thani: Kekal hingga 13 Zulhijjah dan melontar sekali lagi sebelum berangkat.

Selepas Hari Tasyriq

1. Tawaf Wada’ (Tawaf Selamat Tinggal)
   • Wajib dilakukan oleh semua jemaah sebelum meninggalkan Mekah.
   • Menunjukkan perpisahan penuh adab dan hormat kepada Baitullah.
2. Menziarahi Madinah (Sunat)
   • Ramai jemaah meneruskan perjalanan ke Madinah untuk menziarahi Masjid Nabawi dan makam Rasulullah ﷺ.
   • Ini bukan sebahagian daripada ibadah haji, tetapi digalakkan sebagai amalan mulia.

5. Penutup

Ibadah haji memerlukan ilmu, kesabaran, dan keikhlasan. Persediaan rohani dan jasmani perlu dititikberatkan agar ibadah diterima dan sempurna mengikut sunnah Rasulullah ﷺ.